زيارت اربعين
اربعين، چهلمين روز شهادت امام حسين عليه السلام است كه جان خود و يارانش را فداى دين كرد. ازآنجا كه گراميداشت خاطره شهيد و احياء اربعين وى، زنده نگهداشتن نام و ياد و راه اوست و زيارت، يكى از راههاى ياد و احياء خاطره است، زيارت امام حسين«ع» به ويژه در روز بيستم ماه صفر كه اربعين آن حضرت است، فضيلت بسياردارد.
امام حسن عسكرى«ع» در حديثى علامتهاى «مؤمن» را پنج چيز شمرده است: 51 ركعت نماز در شبانه روز که 17 رکعت آن نمازهاي واجب و مابقي نوافل مي باشد، زيارت اربعين، انگشتر در دست راست کردن، پيشانى بر خاك نهادن در نماز و«بسم الله الرحمن الرحيم» را در نماز،آشكارا گفتن.(1)
زيارت اربعين كه در اين روز مستحب است، در كتب ادعيه آمده است و به اينگونه شروع مىشود: «السلام على ولى الله و حبيبه...» كه اين متن،از طريق صفوان جمال از امام صادق«ع» روايت شده است. زيارت ديگر آن است كه جابربنعبدالله انصارى دراين روز خوانده است و متن زيارت به عنوان زيارتنامه آن امام در نيمه ماه رجب نقل شده و با جمله«السلام عليكم يا آل الله...» شروع مىشود.(2) مورخان نوشتهاند كه جابربن عبدالله انصارى، همراه عطيه عوفى موفق شدند كه درهمان اولين اربعين پس ازعاشورا به زيارت امام حسين«ع» نائل آيند. وى كه آن هنگام نابينا شده بود، در فرات غسل كرد و خود را خوشبو ساخت و گامهاى كوچك برداشت تا سر قبر حسين بن على«ع» آمد و با راهنمايى عطيه، دست روى قبر نهاد و بيهوش شد، وقتى به هوش آمد، سه بار گفت: يا حسين! سپس گفت:«حبيب لا يجيب حبيبه...» آنگاه زيارتى خواند و روى به ساير شهدا كرد و آنان را هم زيارت نمود.(3)
زيارت پياده
غير ازعشق و محبت، كه پاى زائر را پياده به مرقد امام حسينعليه السلام مىكشاند و رنج سفر و خوف و خطر را به جان مىخرد، پياده روى براى زيارت سيد الشهدا، ثواب بسيار دارد و مورد تاكيد پيشوايان دين است. امام صادق«ع» فرموده است:«من خرج من منزله يريد زيارة قبرالحسين بن على«ع» ان كان ماشيا كتبت له بكل خطوة حسنة و محا عنه سيئة...»(4) هر كس به قصد زيارت امام حسين«ع»، پياده از خانهاش خارج شود، خداوند در مقابل هر گام، براى او حسنهاى مىنويسد و گناهى از او مىزدايد.
يكى از زائران هميشگى امام حسين«ع» كه هر ماه آن حضرت را زيارت مىكرده، به خاطر پيرى و ناتوانى، يك بار نتوانست برود. نوبت بعد كه پياده پس از چند روز راهپيمايى به حرم مىرسد و سلام مىدهد و نماز زيارت مىخواند، در خواب،آن حضرت را مىبيند كه به وى مىگويد:چرا به من جفا كردى، تو كه نيكوكار بودى... (5) اين شدت عنايت ائمه را به زائر پياده مىرساند. معاوية بن وهب- از اصحاب امام صادق عليه السلام- مىگويد:
خدمت آن حضرت رسيدم. در مصلاى خود در خانهاش نشسته بود و پس از نماز با خداوند راز و نياز مىكرد. از جمله- در دعا نسبت به زائران قبرحسين«ع»- مىگفت:
«خدايا زائران قبرحسين را بيامرز، اينان كه در اين راه، پول خرج مىكنند، بدنهاى خود را دراين راه در معرض خطر قرار مىدهند... خدايا رحم كن بر چهرههايى كه آفتاب، رنگ آنها را تغيير داده، صورتهايى كه متوجه قبراباعبدالله است، چشمهايى كه در محبت ما اشك مىريزد... خدايا اين جانها و بدنها را به تو مىسپارم، تا كنار حوض كوثر به هم برسيم...»(6) اين سنت زيارت پياده، از زمان ائمه بوده و تا كنون نيز ادامه دارد و اجر بيشمارى براى آن نقل شده است. فاضل دربندى مىنويسد: اين پياده بودن، يا به جهت فقيربودن زائراست كه نشان مىدهد اين زيارت، برخاسته از شوق و محبت است، يا به جهت آنست كه زائر، خود را در برابر سلطان اقليم جوانمردى و خورشيد سپهر عصمت و شهادت كوچك مىشمارد و در راه او، رنج سفر پياده را بر خود هموار مىكند و هر دو ارزشمند است.(7) در عراق، از سالها پيش چنين رسم است كه هيئتها، دستهها و كاروانهايى كوچك يا بزرگ، درايام خاصى از بصره، بغداد وعمدتا از نجف، براى زيارت كربلا پياده حركتمىكنند. به ويژه درايام زيارتى خاص مثل نيمه شعبان، اول رجب، ايام عاشورا و اربعين بيشتر و پرشكوه تر است و اغلب، راه كنار ساحل فرات را انتخاب مىكنند كه از نجف تا كربلا 18 فرسنگ است و چند روز طول مىكشد. دراين كاروانهاى زيارتى پياده، علماى بزرگ هم شركت مىكردند، همچون ميرزاى نايينى، آية الله كمپانى، سيد محسن امين، وبسيارى ازعلماى معاصر. دراين مسير، ديدار با عشاير و فعاليتهاى تبليغى هم انجام مىگرفت و شعارهايى هم مطرح مىشد و روضهخوانى برگزار مىگشت.
در ايام حكومت بعثيها، اين پياده رويهاى پر شكوه، آن هم از طريق جاده غير رسمى كنار فرات، رنگ مبارزه و مخالفت با رژيم عراق هم به خود مىگرفت و يك بار هم در ايام اربعين حسينى در سال 1397 ه.ق به درگيريهاى سخت ميان نيروهاى بعثى با انقلابيون شيعه و كاروانهاى زيارتى در طول راه و در حرم اباعبدالله الحسين«ع» انجاميد و كشتهها ومجروحان بسيارى داد، (8) و به«اربعين خونين» معروف شد.
پي نوشت ها:
1- بحارالانوار،ج 98،(بيروت) ص 329/ المزار، شيخ مفيد، ص 53.
2- مفاتيح الجنان، زيارت اربعين.
3- منتهى الآمال،ج 1، حوادث اربعين/ نفس المهموم، ص 322/ بحارالانوار،ج 98، ص 328.
4- بحارالانوار،ج 98، ص 28/ المزار، شيخ مفيد، ص30.
5- همان، ص 16.
6- همان، صص 52 و 8 .
7- اسرارالشهادة، فاضل دربندى، ص136،(چاپ سنگى).
8- شرح مبسوط ماجرا در كتاب«انتفاضة صفرالاسلاميه»از رعد الموسوى آمده است.